سکته مغزی و پیشگیری از آن
*علل ایجادکننده سکته مغزی چیست و در کشور ما علل شایع سکته مغزی کدامها میباشند؟
علل ایجادکننده سکته مغزی عبارتند از:
سن بالا؛ بزرگترین عامل خطر برای سکته مغزی سن بالاست. همان طور که میدانید بیشتر افراد پیر مبتلا به سکته مغزی میشوند.
علاوه بر عامل سن، تعدادی از بیماریها نیز میتوانند خطر سکته را افزایش دهند. در بیشتر بیماران دچار سکته مغزی، یک یا چند تا از این بیماری ها وجود دارد. مهمترین آنها عبارتند از:
دیابت کنترل نشده، ضایعه دریچهای قلب، بیماریهای دریچهای قلب به خصوص در جوانان که از مهمترین علل بروز سکتههای مغزی است.
معمولاً علل شایع سکتههای مغزی در ایران فشار خون بالا، چربی بالا، دیابت، چاقی و کشیدن سیگار میباشد.
*به هنگام بروز سکتههای مغزی، شخص دچار چه علامتی میشود و در این حالت اطرافیان بیمار چه کارهایی را باید انجام بدهند؟
در هنگام سکتهمغزی ممکن است بیمار اختلال در صحبت کردن پیدا کند، صورت او کج شود، در راه رفتن نیمه بدن خود را بکشد یا فلج کامل پیدا کند یا به اغما برود. اختلال ناگهانی در بینایی یک یا هر دو چشم، عدم تعادل و سرگیجه، تهوع و استفراغ، از دست رفتن هوشیاری از سایر علایم است. وظیفه اطرافیان، بردن بیمار نزد متخصص مغز و اعصاب یا رساندن او به اورژانس بیمارستان میباشد. لازم به ذکر است که علایم ذکر شده مخصوص سکته نیست و میتواند در بیماریهای دیگر هم ایجاد شود. ولی وقتی علت آن سکته باشد، به طور ناگهانی و سریع ایجاد میشود. باید این باور غلط که بیمار سکتهای را نباید حرکت داد از میان برود.
*عوامل مهم ایجادکننده سکته مغزی کدام است یا این عوامل قابل درمان هستند؟
برای پیشگیری از سکته مغزی باید از عوامل ایجادکننده آن پرهیز نمود؛ مثل سیگار، رژیم پرچربی، دیابت، رژیم پر نمک و در افراد دارای فشارخون بالا، کنترل فشار و کنترل دیابت ضروری است. بهتر است این بیماران روزی یک عدد قرص آسپرین جهت پیشگیری استفاده کنند.
*چگونه میتوان از بروز سکته مغزی پیشگیری کرد؟
پیشگیری از سکته مغزی به طرق مختلفی امکانپذیر است. یکی از این راهها میتواند مصرف روزی یک عدد قرص آسپرین باشد. مهمترین اقدام لازم برای پیشگیری از بروز سکته مغزی حذف یا کاهش عوامل خطر و زمینهساز بیماری است. رژیم غذایی مناسب، کنترل و درمان بیماریهای قلبی و ترک سیگار از مهمترین کارها برای پیشگیری از سکته مغزی هستند.
*از چه روشهایی برای درمان عوارض سکته مغزی استفاده میشود؟ فیزیوتراپی چقدر تأثیر دارد؟
برای درمان عوارض سکته مغزی باید از پزشک متخصص مغز و اعصاب کمک گرفت و فیزیوتراپی میتواند نقش عمدهای در راهاندازی بیمار داشته باشد. درمانهایی که در مرحله حاد انجام میشود، بیشتر متوجه کاهش قدرت انعقاد خون (در مواردی که سکته به علت بسته شدن رگ باشد)، کاهش ورم مغز، کنترل فشارخون و قندخون و علایم حیاتی بیمار است. اخیراً داروی جدیدی یافت شده که در صورتی که بیمار قبل از 3ساعت از شروع علایم به بیمارستان برسد ممکن است با این دارو بتوان لختهای که رگ را مسدود کرده است حل نمود و علایم را بهطور کامل از بین برد. البته این روش هنوز امتحان خود را پس نداده است. پس از این که بیمار وضعیت ثابتی پیدا کرد، فیزیوتراپی معمولاً شروع میشود. انجام فیزیوتراپی خصوصاً در ماه اول پس از سکته مغزی بسیار مهم است.
دکتر اکبر سلطانزاده، متخصص بیماریهای داخلی مغز و اعصاب
نظرات ()
غذاهای مفید و مضر در سکته مغزی
چه غذاهایی در پیشگیری از سکته مغزی مفید هستند؟
گرچه هنوز در مورد تأثیر خاص رژیم غذایی در شیوع سکته، شواهد محکمی در دست نیست، ولی بسیاری از پزشکان معتقدند که رژیم درمانی سبب کاهش فشار خون شده، در نتیجه سبب کاهش خطر بروز سکته مغزی میشود. در حضور رادیکالهای آزاد رگهای مغزی سریعتر دچار ضایعه میشوند، بنابراین افزایش مصرف مواد مغذی آنتی اکسیدانی، به مبارزه علیه خطر رادیکالهای آزاد کمک میکند.
- میوه و سبزیجات و همچنین آب آنها، غنی از ویتامین های آنتیاکسیدان، پتاسیم و ترکیبات گیاهی مفید بوده و مقدار کمی سدیم دارند و باید به میزان حداقل 5 واحد در روز مصرف شوند.
تحقیقات در کشور انگلستان نشان داده است دریافت بالای میوه و سبزیجات با شیوع پایین سکته مغزی ارتباط دارد. مطالعهای نیز در بلژیک حاکی از این است که بیماران دارای سطوح بالای ویتامین A در خون که ناشی از مصرف سبزیجات سرشار از بتاکاروتن (پیش نیاز ویتامین A) بوده است، پس از بروز سکته مغزی سریعتر بهبود یافتهاند. تحقیقی نیز در کشور آمریکا به نقش حفاظتی افزایش دریافت ویتامین E در برابر سکته اشاره کرده است. روغن های گیاهی مثل روغن سویا، ذرت، آفتابگردان، پنبهدانه، کانولا و سبزیجات دارای برگ سبز سرشار از ویتامین E هستند.
- حبوبات، مغزها، دانهها و سایر پروتئینهای گیاهی باید به منظور کاهش دریافت پروتئینهای حیوانی در رژیم غذایی بیشتر منظور شوند. مطالعات در غرب نشان دادهاند که میزان سکته مغزی در بین افراد گیاهخوار بسیار کمتر از مصرف کنندگان گوشت قرمز است.
- ماهیهای روغنی خصوصاً قزلآلا و قباد، سبب بهبود جریان خون میشوند. مصرف حداقل دو بار در هفته از این ماهیها در برابر سکته مغزی نقش حفاظتی ایفا میکند.
- نان، برنج، ماکارونی، سیبزمینی و غلات صبحانه (مثل برشتوک) حاوی مقدار کمی چربی و در عین حال سرشار از نوعی انرژی هستند که تدریجاً آزاد میشود و بدین ترتیب به افراد کمک میکند تا مدت طولانیتری احساس سیری کنند.
- مغزها، دانهها و روغنکتان حاوی نوعی اسید چرب ضروری به نام لینولئیک اسید هستند. در طی مطالعهای که محققان فنلاندی ترتیب داده بودند مشاهده شد که مردان میانسالی که قربانی سکته شده بودند، در مقایسه با مردانی که سکته نکرده بودند، سطوح پایینتری از این اسید چرب ضروری را داشتند.
- مواد غذایی غنی از ماده معدنی سلنیوم از جمله ماهی، جوانه گندم و تخم آفتابگردان برای پیشگیری از سکته توصیه میشود. دریافت پایین این ماده معدنی با افزایش خطر سکته مغزی ارتباط دارد.
از چه غذاهایی باید پرهیز کرد؟
- به منظور کمک به کاهش فشارخون از غذاهای شور باید پرهیز کرد. محدودیت مصرف غذاهای کنسرو شده و آماده مصرف، کنسرو سبزیجات در آب نمک، فرآوردههای گوشتی و غذاهای دودی توصیه میشود.
چه توصیههایی برای اطرافیان بیماران مبتلا به سکته مغزی دارید؟
اولاً، باید این بیماران را درک نمایند، به ویژه وقتی که قادر به حرکت نیستند. جا به جا کردن مکرر بیمار، از ابتلا به زخم بستر جلوگیری میکند. از مشکلات مهم این بیماران اختلالات روحی به ویژه افسردگی است که با رفتار مناسب اطرافیان تا حد زیادی قابل پیشگیری و بهبود است.
دوماً: هرگز برای سکتههای مغزی خود درمانی نکنید و چنان چه بیمار امکان بلع غذا را ندارد و با لوله ی معده تغذیه میکند، لوله را خارج نکنید و یا اگر خود بیمار لولهاش را درآورد حتماً توسط پزشک متخصص دوباره گذاشته شود. در غیر این صورت موجب خطراتی برای بیمار میشود. این بیماران ممکن است برای مدت طولانی از راه لوله ی معده تغذیه شوند که نگرانکننده نیست و همچنین ممکن است سوند ادرار داشته باشند.
فراهم کردن داروهای مناسب تحت نظر پزشک متخصص و رژیم غذایی مناسب تحت نظر رژیم درمان، امکانات فیزیوتراپی و سایر وسایل کمکی، کمکهای دیگری است که از اطرافیان بیمار بر میآید. فراموش نکنید که ممکن است یک روز خود ما دچار سکته شویم.
بهبودی سکته مغزی بستگی به فاکتورهای متعددی دارد که از جمله آنها میتوان به شدت ضایعه، سن بیمار و عوامل مساعدکننده مثل اعتیاد و دیابت و... اشاره کرد. در کل 30 درصد بیماران بهبودی کامل پیدا میکنند و در 30 درصد از بیماران عوارضی از بیماری باقی میماند.
چند نکته ی مهم:
- برای پیشگیری از بروز مجدد سکته، منابع غذایی حاوی آلفا لینولئیک اسید (نوعی اسید چرب ضروری) از قبیل گردو ، سویا و روغن کانولا(گلزا) مفید هستند.
- مصرف بیشتر از 300 گرم الکل در هفته، سبب افزایش خطر سکته به میزان 4 برابر افراد غیر الکلی می شود.
- به سیگاریها توصیه میشود به ترک آن مبادرت ورزند.
دکتر اکبر سلطانزاده- متخصص بیماریهای داخلی مغز و اعصاب
سکته های مغزی و علائم آن
بروز حوادث مختلف و رویدادهای ناگهانی و غافلگیرکننده در زندگی انسان ها همیشه نگران کننده بوده است که اگر فرد در پی این اتفاقات فشارهای زیاد روحی به خود وارد کند، می تواند بستر بروز سکته های مغزی را فراهم کند.
سکته مغزی چیست؟
استروک(Stroke) یا سکته مغزی به از بین رفتن سلول های مغز در یک منطقه مشخص می گویند که در اثر جریان ناکافی خون به آن منطقه می باشد و بنابراین سکته مغزی وقتی اتفاق می افتد که جریان خون قسمتی از مغز قطع شود و متعاقب آن رسیدن اکسیژن و مواد تغذیه کننده به مغز متوقف می شود.
نرسیدن خون به مغز باعث می شود تا سلول های مغزی به سرعت از بین بروند و لذا نسبت به منطقه ای که خون به آن نقطه نرسیده ممکن است فرد دچار آسیب هایی مانند اختلال تکلم، از دست رفتن حافظه و توانایی تعقل، کما یا مرگ گردد.
حمله مغزی یا حوادث عروقی مغزی یک اورژانس پزشکی است که نیاز به درمان فوری دارد. درمان به موقع و سریع، بهبودی را سرعت بخشیده و می تواند از عوارض ناتوان کننده مثل فلج یک طرفه جلوگیری کند.
درمان سکته مغزی باید ظرف حداکثر 3 تا 6 ساعت شروع شود و گرنه عوارض جدی در پی خواهد داشت.
فاکتورهای خطر ابتلا به سکته مغزی
فشار خون و کلسترول بالا، استعمال دخانیات، سن بالا، اختلالات ژنتیک و چاقی از فاکتورهای خطر ابتلا به سکته مغزی می باشند. خطر سکته مغزی با افزایش سن بعد از 55 سال با گذشت هر دهه 2 برابر می شود و مردان نیز بیش از زنان مبتلا می شوند.
سکته های مغزی گاه در اثر خونریزی هم ایجاد می شود که این گونه موارد معمولا شدید و کشنده است.
خونریزی می تواند هم در اثر آسیب به عروق پرده های مغز باشد و هم در اثر پاره شدن عروق داخلی مغز ایجاد شود. ضعف ناگهانی، اختلال میدان بینایی، تاری دید و کوری یک طرفه نیز از علائم هشدار دهنده است.
علائم سکته های مغزی
سکته مغزی بنا بر منطقه ای که مغز را درگیر می کند انواع متعددی دارد که خطرناک ترین آن لخته شدن خون در رگ هایی که وظیفه خون رسانی به ساقه مغز را برعهده دارند می باشد. بروز سکته در این ناحیه از مغز به دلیل این که کنترل مناطق حیاتی بدن را برعهده دارد خطرناک تر است و لذا بیمار باید به سرعت تحت درمان قرار گیرد. از علائم سکته مغزی در این ناحیه می توان به تهوع و استفراغ شدید اشاره کرد.
از انواع دیگر علائم سکته مغزی نیز بروز تشنج یا بروز سردردهای شدیدی است که با مصرف مسکن نیز برطرف نمی شود.
سایر علائم در سنین مختلف، متفاوت است که در مطلب بعدی توضیح داده می شود.
دکتر بهروز نیکنام
متخصص مغز و اعصاب
نقش ویتامین E در پیشگیری از سکته مغزی
هیچ می دانید در چه صورتی سکته مغزی بروز می کند؟
باید در پاسخ به این پرسش بگوییم که در صورت گرفتگی یا خونریزی یکی از رگهای خونی که به مغز منتهی می شود و با کاهش خونرسانی به بخشی از آن، سکته مغزی بروز می کند.
جالب است بدانید که 85 درصد از سکتههای مغزی در اثر به وجود آمدن لخته خونی رخ می دهند که عامل اصلی آن، گرفتگی عروق به خصوص در رگهای مسیر مغز است.
مطالعات نشان دادهاند، مصرف ویتامینهایی مانند ویتامین E خطر بروز سکته مغزی را کاهش می دهد. مدیر کلینیک عصبشناسی دانشگاه آخن آلمان در این خصوص می گوید: " 30 دقیقه حرکت و فعالیت ورزشی در روز مانند دوچرخهسواری، کاهش وزن و مصرف زیاد میوه و سبزیهای تازه از بروز سکته مغزی جلوگیری می کند."
یکی از عوامل اصلی و شناخته شده در ابتلای افراد به سکته مغزی، چاقی و داشتن رژیمهای غذایی پرچربی و پرنمک است. لذا به افراد مستعد ابتلا به این عارضه توصیه می شود تا به وفور از مواد غذایی استفاده کنند که منبع غنی آنتی اکسیدانها به حساب می آیند، مانند میوهها و سبزیهای تازه.
از جمله آنتی اکسیدانها می توان به ویتامینهای A و E اشاره کرد، زیرا هر دوی آنها می توانند با از میان برداشتن رادیکالهای آزاد و عوامل گرفتگی عروق و کاهش فشار خون، از بروز سکته مغزی جلوگیری کنند.
به طور کلی، برای پیشگیری از ابتلا به این ضایعه، افراد باید حبوبات، آجیل و مغزها، دانههای خوراکی و سایر پروتئینهای گیاهی را بیشتر از پروتئینهای حیوانی در برنامه غذایی روزانه خود مصرف کنند، زیرا مطالعات نشان دادهاند، میزان سکته مغزی در میان افراد گیاهخوار بسیار کمتر از مصرفکنندگان گوشت قرمز است.
به علاوه، این افراد بهتر است، ماهیهای روغنی به خصوص قزلآلا و ماهی قباد را که سبب بهبود جریان خون می شوند، حداقل دو بار در هفته به منظور پیشگیری از بروز این عارضه استفاده کنند.
به این افراد توصیه می شود نانهای تهیه شده با آرد سبوس دار و سایر منابع غذایی غلات را به همراه سبزیهای خام یا پخته میل کنند تا به این ترتیب هم انرژی کافی به آنها برسد و هم با دریافت فیبر کافی، احساس سیری به مدت طولانیتری در آنها ایجاد شود.
مغزها، دانههای خوراکی و روغن کتان حاوی نوعی اسید چرب ضروری به نام لینولئیک اسید هستند. طی مطالعهای که محققان فنلاندی انجام داده بودند، مشاهده شد مردان میانسالی که دچار سکته شده بودند، در مقایسه با سایر افراد، سطوح پایینتری از این اسید چرب ضروری را داشتند. به این دلیل به منظور پیشگیری از سکته مغزی به افراد توصیه می شود تا از منابع غذایی این اسید چرب بیشتر استفاده شود.
علاوه بر این ها، مصرف مواد غذایی غنی از سلنیوم مانند ماهی، جوانه گندم و تخم آفتابگردان نیز برای پیشگیری از سکته مغزی مناسباند.
در ادامه باید بگوییم که غذاهای چرب و کنسرو شده به دلیل نمک زیادی که دارند، به هیچ عنوان برای این افراد توصیه نمی شوند.
سکته مغزی چیست؟
هر ساله میلیون ها نفر از مردم جهان، در سنین مختلف و برای اولین بار دچار سکته مغزی می شوند. همچنین هر سال هزاران نفر در ایران، در اثر سکته مغزی جان می دهند و کلاً سکته مغزی، سومین علت مرگ و میر در دنیاست. نکته قابل توجه این است که: این بیماری به طور ناگهانی اتفاق نمی افتد و پزشکان می توانند افرادی را که در معرض ابتلا به آن هستند مشخص کنند.
شما هم با شناختن عوامل خطرساز برای سکته مغزی قادر خواهید بود از آن جلوگیری نمایید. قبل از هر چیز باید گفت دو نوع سکته مغزی وجود دارد:
1- سکته مغزی ایسکمیک
این نوع سکته مغزی، زمانی اتفاق می افتد که یک لخته خون یا چربی، موجب انسداد رگ و قطع جریان خون در مغز شود. انسداد شریان می تواند داخل یا اطراف مغز رخ دهد، همچنین لخته های خونی می توانند توسط جریان خون از دیگر نقاط بدن به مغز آورده شوند. علل این نوع سکته عبارت اند از:
رسوب چربی و ایجاد پلاک در شریان های گردنی و اختلالات قلبی که منجر به تشکیل لخته های خونی می گردد.
این علائم سکته گذرا یا خفیف، حدود چند دقیقه تا چند ساعت طول کشیده و سپس به کلی از بین می رود.
ولی به خاطر داشته باشید که هرگز سکته گذرا را نادیده نگیرید چرا که این سکته، نشانگر در راه بودن یک سکته مغزی شدیدتر است. پس سعی کنید دوره ی درمان سکته گذرا را کامل کنید، حتی اگر نشانه های آن از بین رفته باشند.
2- سکته مغزی خونریزی دهنده
این نوع از سکته های مغزی، ناشی از پاره شدن یک رگ خونی در داخل یا سطح مغز می باشد. وقتی که یک رگ خونی پاره می شود، دیگر حس به سلول های مغزی نمی رسد، به علاوه نشت خون از رگ پاره شده، می تواند به بافت مغزی آسیب جدی وارد نماید.
علل این نوع سکته عبارت اند از:
- فشاربالا که موجب تضعیف عروق خونی می گردد.
- سخت شدن رگ ها که عروق مغزی را شکننده می کنند.
- آنوریسم یعنی ضعیف شدن یک نقطه در دیواره عروق که می تواند پاره شود.
- ضربه مغزی.
- مصرف مشروبات الکلی.
عوامل خطرساز سکته مغزی
شناخت عوامل سکته مغزی، کلید پیشگیری از آن هستند. این عوامل عبارت اند از:
سن: سکته مغزی در تمام سنین ممکن است اتفاق بیفتد ولی بروز آن در افراد مسن تر بیشتر احتمال دارد.
جنسیت: مردان بیش از زنان به سکته مغزی مبتلا می شوند.
سابقه سکته مغزی: احتمال سکته در افرادی که سابقه قبلی سکته مغزی یا سکته گذرا دارند، بیشتر است.
سابقه خانوادگی: احتمال سکته مغزی در افرادی که یکی از اعضای خانواده آنها به سکته دچار شده ، بیشتر است.
دیابت و بیماری های خاص
فشارخون بالا: فشارخون بالای کنترل نشده می تواند زمینه سازی بسیاری از سکته های مغزی باشد.
بیماری های قلبی: یکی از عوامل ایجاد کننده سکته مغزی، صداهای اضافی و ضربان های سریع و ناکامل قلبی است.
تنگی شریانها: تشکیل پلاک ها در شریان های مغزی می تواند احتمال سکته مغزی را بالا ببرد که البته تشخیص این امر با شنیدن به وسیله گوشی پزشکی میسر است.
کشیدن سیگار: سیگار می تواند موجب افزایش فشارخون و صدمه به سرخرگ ها گردد.
چاقی: چاقی خطر ابتلا به فشار خون بالا، بیماری های قلبی، دیابت و بالاخره سکته مغزی را افزایش می دهد.
اعتیاد: الکل و کوکائین علاوه بر افزایش فشارخون، احتمال بروز سکته مغزی را نیز افزایش می دهند.
کنترل سکته مغزی
معمولاً پزشکان قبل از وخیم شدن بیماری ها، می توانند از تشدید آنها جلوگیری کنند. لذا حتماً با پزشک متخصص خود مشورت کنید. این کار به شما کمک خواهد کرد که وزن و فشار خود را کنترل کرده و از مسائلی که سلامتی شما را تحت الشعاع قرار می دهند جلوگیری کنید. به خاطر داشته باشید! مصرف کمِ نمک و ورزش کردن شما را در پایین نگه داشتن فشار خون، یاری می دهد.
علائم سکته مغزی
همواره علائم سکته مغزی را جدی بگیرید. سکته مغزی یا گذرا می تواند به همراه همه یا تعدادی از علائم زیر باشد:
- ضعف، سوزن سوزن شدن یا مور مور شدن دست و پا یا هر دو؛ ممکن است این علائم در یک طرف بدن ظاهر شوند. فلج اندام ها هم ممکن است رخ دهد.
- مشکلات بینایی از جمله تاری دید، کاهش بینایی، دوربینی و حتی نابینایی کامل، می تواند از علائم سکته مغزی باشد.
- مشکلات تکلم، برخی از بیماران توان روان صحبت کردن را از دست می دهند.
- گاهی افرادی که دچار سکته مغزی می شوند، هوشیاری خود را نسبت به زمان و مکان حاضر از دست می دهند، به طوری که ممکن است تلوتلو خورده و بر اثر گیجی به زمین بیفتند.
- این بیماران احتمال دارد هوشیاری خود را نیز از دست داده و دچار اغماء شوند.
- سردرد شدید، تهوع، استفراغ و سفت شدن گردن نیز ممکن است ایجاد شود.
اگر سکته مغزی رخ داد:
عملکرد سریع می تواند زندگی بیمار را نجات داده و عوارض مغزی ایجاد شده را به حداقل برساند، پس حتماً اورژانس را خبر کنید، حتی اگر علائم پس از مدتی از بین رفته باشند. اقدامات اورژانس جهت بهبود وضع مصدوم با ارزیابی های لازم و پیشگیری از عوارض می تواند در نجات جان بیمار مؤثر باشد. پس از انتقال بیمار به بیمارستان، اقداماتی همچون تصویربرداری، سی تی اسکن، الکتروکاردیوگرافی و سایر آزمایشات از قلب انجام می شود. در پاره ای از موارد نیز، به وسیله جراحی، خونریزی یا انسداد که موجب سکته مغزی شده از میان برداشته می شود. البته حیات دوباره افرادی که دچار سکته مغزی شده اند، بستگی به خفیف یا شدید بودن سکته و دائمی یا برگشت پذیر بودن آن دارد.
