تا همین چند سال پیش که خبری از رایانه نبود، انگار زندگی هم راحت‌تر و شیرین‌تر سپری می‌شد و مشکلات ناشی از کار با رایانه مفهومی نداشت؛ اما حالا چه بخواهیم و چه نخواهیم، کار با رایانه به بخشی اساسی و غیرقابل انکار از زندگی انسان‌ها تبدیل شده است و به نظر می‌رسد بدون وجود آن، قادر به انجام بسیاری از کار‌ها نیستیم.

خیلی‌ها صبح که از رختخواب بیرون می‌آیند، پیش از هر کاری رایانه را روشن می‌کنند و شب هم، آخرین دستگاهی که در خانه خاموش می‌شود، همین وسیله جادویی سال‌های اخیر است.

چه در خانه و چه در محل کار، آنها که با این دستگاه سر و کار دارند، وقتی پشت آن می‌نشینند فراموش می‌کنند که کار با رایانه هم قواعد و قوانینی دارد که اگر رعایت نشود، سلامت ما را به خطر می‌اندازد و مهم‌ترین عضوی که در این مسیر صدمه می‌بیند، چشم‌ است؛ چشمی که ساعت‌ها به صفحه نمایش دوخته می‌شود و حتی فراموش می‌کنیم پلک بزنیم یا هر از گاهی، خستگی را از آن بگیریم.

دکتر سیدجواد هاشمیان، جراح و متخصص بیماری‌های چشم و فوق‌تخصص پیوند قرنیه درباره سندرم چشمی ناشی از کار با رایانه در گفت‌وگو با جام‌جم چنین توضیح می‌دهد: بروز چنین عوارضی در تمام سنین مشاهده می‌شود و کودکان و بزرگسالان را درگیر می‌کند.البته مشکلات چشمی ناشی از کار با رایانه در کودکان مخصوص خودشان و برای بزرگسالان نیز متفاوت است.

افزایش مشکلات چشمی ناشی از کار با رایانه

هر روز بر تعداد کاربران رایانه افزوده می‌شود و افراد بیشتری برای انجام کارهای روزمره‌شان از آن کمک می‌گیرند.آن طور که مطالعات انجام شده در آمریکا نشان می‌دهد، در 94 درصد خانه‌ها رایانه وجود دارد که همین مساله افزایش میزان استفاده از رایانه را مشخص می‌کند.

طی تحقیق دیگری که سال 2009 در آمریکا صورت گرفت نیز مشخص شد به دلیل تغییر شیوه زندگی و افزایش کار با رایانه و تلفن همراه میزان نزدیک‌بینی افزایش یافته است.

به گفته دکتر هاشمیان، کار با رایانه بخصوص در سنین کودکی و برای مدتی طولانی می‌تواند به عنوان یکی از عوامل ایجاد نزدیک‌بینی یا بروز زودتر این مشکل مطرح شود.به همین دلیل متخصصان توصیه می‌کنند هنگام کار با رایانه بیشتر مراقب حفظ سلامت چشم‌ها باشید و با رعایت نکاتی ساده از بروز این مشکلات پیشگیری کنید.

بیشتر پلک بزنید

آن طور که تخمین زده می‌شود کار با رایانه و قرار گرفتن در حالت‌‌های مشابه آن، حدود شش تا هشت ساعت از فعالیت‌های روزمره افراد و بویژه کودکان را به خود اختصاص می‌دهد که بدون شک، این مدت زمان طولانی می‌تواند سبب بروز مشکلات چشمی متعددی شود بنابراین متخصصان توصیه می‌کنند برای حفظ سلامت چشم‌ها و همچنین ساده‌تر شدن کار و پیشگیری از بروز مشکلات چشمی نکاتی را رعایت کنید.

دکتر هاشمیان در این زمینه به والدین توصیه می‌کند کودکان نباید برای ساعت‌های طولانی مقابل رایانه بنشینند و مشغول کار یا بازی شوند بنابراین حتماً دقت داشته باشید که کار با رایانه در ساعت‌های مشخص و با کنترل شما انجام شود.همچنین توجه داشته باشید کودکان براحتی با مشکلات چشمی‌‌شان کنار می‌آیند و آنها را می‌پذیرند و به همین دلیل لازم است از نظر عیوب انکساری و وضع سلامت چشم حتما بررسی شده و معاینات دقیق برای آنها انجام شود.

به گفته این چشم‌پزشک، کودکان و بزرگسالان باید پس از 20 دقیقه کار با رایانه به مدت 20 ثانیه چشم‌شان را استراحت دهند که این موضوع به کاهش خستگی چشم‌ها کمک شایانی می‌کند.

بنابراین خوب است حتماً در فواصل زمانی مناسب، کار را متوقف کرده و به فضای دیگری نگاه کنید.

وی با اشاره به این‌که برای بهبود وضع کار با رایانه باید شرایط نور و میزان روشنایی محیط نیز مناسب باشد، خاطرنشان می‌کند: خستگی چشم اغلب به دلیل نور زیاد خورشید که از طریق پنجره وارد می‌شود یا نور شدید داخلی ایجاد خواهد شد و به همین دلیل حتماً باید هنگام ‌کار با رایانه، نور محیط را تنظیم کنید.

نور اضافه بیرونی را می‌توان به کمک سایه‌بان و پرده حذف کرد و در مورد نور داخلی هم با استفاده از لامپ‌های کمتر می‌توان آن را کاهش داد. همچنین در صورت امکان بهتر است پنجره کنار صفحه نمایش باشد و نه روبه‌رو یا پشت آن.

دکتر هاشمیان می‌افزاید: وضعیت و موقعیت قرارگیری کاربر هنگام کار با رایانه مورد مهمی است که نباید نادیده گرفته شود و این مساله بخصوص برای کودکان اهمیت ویژه‌ای دارد. پس حتماً باید قبل از نشستن کودک، شرایط کار با رایانه را برای او اصلاح و براساس وضعش تنظیم کنید تا از بروز مشکلات پیشگیری شود.

به گفته وی، توصیه می‌شود هنگام کار با رایانه مانند زمانی‌که فرد در حال مطالعه است، صفحه نمایشگر پایین‌تر از چشم او قرار گیرد. در واقع اگر صفحه نمایش رایانه در سطح بالاتری باشد، فرد ناچار است چشم‌ها را بیشتر باز کرده و شکاف پلکی هم بیشتر می‌شود، در نتیجه تبخیر اشک بیشتر شده و چشم زودتر دچار خشکی می‌شود که این خشکی موجب اختلال دید، تاری، سوزش و خستگی چشم خواهد شد. در حالی که اگر سطح نمایشگر پایین‌تر از چشم باشد، شکاف پلکی کمتر باز شده، تبخیر کمتر اتفاق افتاده و در نتیجه احتمال بروز خشکی چشم نیز کاهش می‌یابد. همچنین بهتر است به جای نمایشگرهای قدیمی از صفحه‌های نمایش LCD (تخت)‌ استفاده کنید.

دکتر هاشمیان ضمن تاکید بر اهمیت پلک زدن هنگام کار با رایانه توضیح می‌دهد: پلک زدن باعث مرطوب‌شدن چشم می‌شود و از آنها در برابر خشکی محافظت می‌کند. البته مشخص شده زمانی‌که افراد با رایانه کار می‌کنند، به دلیل تمرکز بیشتر روی کار تقریباً پنج برابر کمتر از حالت عادی پلک می‌زنند بنابراین با توجه به این موضوع، باید عادت کنیم هنگام کار با رایانه میزان پلک‌زدن را افزایش دهیم، چون پلک زدن موجب توزیع مناسب اشک در سطح قرنیه شده و دید بهتری را فراهم می‌کند.

همچنین جالب است بدانید 50 تا 90 درصد افرادی که چشم‌شان سالم است و مشکل خاصی ندارند نیز با مشکلات چشمی ناشی از کار با رایانه روبه‌رو هستند و به همین دلیل مشخص می‌شود قرار گرفتن در شرایط کاری مناسب تا چه حد اهمیت دارد.

دکتر هاشمیان با تاکید بر لزوم معاینه و بررسی سلامت چشم‌ها یادآور می‌شود: در صورتی که فرد دچار عیب انکساری باشد حتماً باید عینک مناسب را دریافت کرده و براساس تجویز پزشک معالج از آن استفاده کند. البته نیازی به استفاده از یک عینک اختصاصی هنگام کار با رایانه نیست و با توجه به شرایط باید عینک مناسب برای هر فرد تجویز شود.

نشانه‌ها را بشناسید

خیلی از افراد هنگام کار با رایانه چنان به صفحه نمایش خیره می‌شوند که حتی یادشان می‌رود باید پلک بزنند و چند ثانیه‌ای به چشم‌ها استراحت دهند. به همین دلیل این گروه معمولاً هنگامی که چشم‌شان قرمز شده و می‌سوزد، از مقابل رایانه بلند می‌شوند و به اجبار چند دقیقه‌ای چشم‌ها را می‌بندند.

دکتر هاشمیان در این زمینه توضیح می‌دهد: والدین و معلم‌ها باید نشانه‌هایی را که بیانگر مشکلات چشمی است، بشناسند و بموقع به فکر برطرف‌کردن آن باشند. علائمی مانند قرمزی، مالیدن متناوب چشم‌ها، شکایت از تاری دید و خستگی از جمله این علائم است که باید مورد توجه قرار گیرد.

نیلوفر اسعدی‌بیگی‌ - جام جم