جام جم آنلاین: اگرچه گسترش زندگی شهری و ماشینی، باعث سهولت انجام بسیاری از کارها شده است، اما جدا از استرس‌ها و دغدغه‌های روزانه هر شهروند، به علت کم تحرکی روز به روز بر وسعت سردردها وکمردردها و سایر دردهای مزمن نیز افزوده می‌شود.

پدید آمدن ناهنجاری‌های ساختار قامتی اسکلت، ستون مهره‌ها و مفاصل نیز از دیگر مشکلات زندگی شهری و پشت میزنشینی است که درد ناشی از این بیماری‌ها می‌تواند یکی از انگیزه‌های اصلی بیماران برای رفتن به مطب‌ پزشکان باشد.

گاه نیز به دلیل مشغله‌های کاری و ذهنی این درد‌های مزمن نادیده گرفته می‌شود و در مواردی خود فرد دست به کار شده، برای رهایی از درد، غافل از عوارض برخی داروها، برای خود نسخه‌ می‌پیچد.

حاد یا مزمن، مسئله این است

درد به دو دسته حاد و مزمن تقسیم بندی می‌شود. درد حاد به دردی اطلاق می‌شود که به‌طور ناگهانی و بر اثر یک رویداد یا عارضه‌ای مانند سوختگی و فرو رفتن ناگهانی یک شیء نوک تیز در سطح پوست بدن ایجاد شده باشد.

پیام این درد از سوی گیرنده‌های ناحیه آسیب‌دیده به مغز مخابره و فرد متوجه درد آن ناحیه می‌شود. اصولا این دسته دردها با مصرف داروهای مسکن و ضداضطراب مانند بروفن، ژلوفن و ناپروکسن کنترل می‌شود، اما دسته دیگر، دردهای مزمن است.

در این نوع دردها، برخلاف دردهای حاد، هیچ نوع آسیبی در بدن ایجاد نمی‌شود و درد به عصب آسیب می‌رساند.

به عنوان مثال، بیماری زونا بیماری مزمنی است که ویروس آن با نفوذ به داخل عصب، سبب تخریب اعصاب می‌شود و دردی سوزناک ایجاد می‌کند. این بیماران معمولا اظهار می‌کنند پشت آنان آتش گرفته یا سوزن سوزن شده است. درد دیسک کمر نیز به این‌گونه است.

در واقع دیسک کمر یک عامل ایجادکننده است و منشأ اصلی درد، عصب است. این عصب است که روی دیسک فشار وارد می‌کند و فرد احساسی شبیه سوزش یا ریختن آب جوش روی پاهایش را تجربه می‌کند.

گاهی ممکن است این افراد به علت دچار شدن به این عارضه و همچنین محدودیت‌های حرکتی و تحلیل رفتن عضلات دچار تغییرات روحی شوند.

برای کاهش این درد و بازیابی روحیه، فرد باید به روان‌شناس بالینی مراجعه کرده یا با انجام فعالیت‌های منظم ورزشی روحیه خود را بازیابد.

وقتی درد سیستم ایمنی را هدف قرار می‌دهد

علاوه بر این‌که درد می‌تواند روی همه جنبه‌های زندگی فرد تاثیر بگذارد، روی سیستم ایمنی نیز تاثیرگذار است و آمادگی و مقاومت در برابر بیماری را کمتر می‌کند.

در برخی بیماری‌های مزمن به دلیل این‌که سیستم ایمنی بدن ضعیف‌تر شده، بیماری می‌تواند سریع‌تر پیشروی کند.

به عنوان مثال اگر بتوانیم سیستم ایمنی افراد مبتلا به سرطان که درد شدیدی را تحمل می‌کنند کنترل کنیم، آنها طول عمری بیشتری داشته و عوارض کمتری متوجه‌شان خواهد شد.

متاسفانه در برخی بیماری‌های بدخیم با وجود درمان، درد بخوبی کنترل نمی‌شود بنابراین اگر بتوانیم درد این بیماران را از گذشته کمتر کنیم، این بیماران می‌توانند با کیفیت بهتری به زندگی‌شان ادامه دهند.

نقش وراثت در ایجاد درد

عامل وراثت می‌تواند در ایجاد بعضی دردها موثر باشد، اما به‌طور مستقیم تاثیرگذار نیست. این عامل با ایجاد بیماری‌های زمینه‌ای ارتباط دارد.

به عنوان مثال اگر فردی پدر و مادری دیابتی یا مبتلا به آرتروز زانو داشته باشد، می‌تواند مستعد ابتلا به این بیماری‌ها باشد، اما جای نگرانی نیست.

این افراد می‌توانند با رعایت دستورهای پزشکی و تغییر سبک زندگی، زمان ابتلا به این بیماری‌ها را به تاخیر بیندازند و از بروز آن پیشگیری کنند.

چه موقع پیشگیری کنیم

از آنجا که دردهای مزمن در طول زمان ایجاد می‌شود، بهترین کار این است که هنگام رویارویی با حس درد، پیشگیری به عمل آید زیرا درد به صورت تصاعدی به مرور زمان افزایش می‌یابد و کنترل آن نیز به مراتب سخت‌تر خواهد شد.

شخصی را در نظر بگیرید که دچار دیسک کمر شده است.

در مرحله اول می‌توان تجویز دارو یا یک‌سری دستور ورزشی و همچنین تغییر سبک زندگی از درد پیشگیری کرد، اما اگر شدت دیسک کمر افزایش یابد و به عصب آسیب برساند، این عارضه قابل درمان نخواهد بود.

به همین دلیل توصیه می‌شود افراد هنگام مواجهه با اولین نشانه‌های درد به پزشک مراجعه کنند.

نکته دیگر این است که افراد هنگام مواجه شدن با درد، خودسرانه اقدام به خوردن دارو نکنند.

امروزه متداول است که هر فرد هنگام مواجهه با کمردرد، سردرد یا سایر دردهای مزمن به سراغ داروهای مسکن می‌رود.

اگر این درد با خوردن یک یا دو نوبت مسکن برطرف شد، مشکلی ایجاد نمی‌کند، چرا که گاهی افراد به علت خستگی جسمی یا مسائل روحی و عصبانیت دچار این‌گونه درد‌ها می‌شوند، اما اگر درد پس از مصرف یک هفته دارو و بدون عامل تشدیدکننده مداوا نشد، علامت هشدار محسوب می‌شود.

به همین دلیل منطقی نیست که این نوع دردها را با دارو برطرف کنیم. درد یک علامت هشدار برای بیمار است و نیاز به بررسی بیشتری دارد.

چنانچه فردی خودسرانه از داروهای مسکن استفاده کند، باعث قطع علامت هشدار می‌شود و این امر موجب می‌شود به آن علامت اصلی کمتر اهمیت بدهیم و پیگیر آن نباشیم.

از سوی دیگر با خوردن این مسکن‌ها دچار عوارض مصرف دارو هم خواهیم شد. هر نوع درمانی در پزشکی عارضه‌ای به همراه دارد.

برخی داروها و شیوه‌های درمانی عوارض کمتری دارد، اما این عارضه‌ها هیچ‌گاه به صفر نمی‌رسد.

درد ابعاد مختلفی دارد

درد دارای چهار بعد است. بعد زیست‌شناسی: در این بعد، درد یک هشدار تلقی می‌شود، زیرا زمانی که یک قسمت از اعضای بدن دچار مشکل یا آسیبی شود، آن ناحیه با درد مواجه می‌شود.

بعد دوم، روحی است. در این بعد هم درد وضع روحی فرد را با مشکل مواجه می‌کند و هم این‌که وضع روحی فرد می‌تواند روی ایجاد درد تاثیرگذار باشد.

به‌عنوان مثال ممکن است فرد همراه با کمردرد یا سردرد مزمن، دچار اضطراب و افسردگی شود و تعادل روحی او به هم بخورد.

بعد اجتماعی نیز از دیگر ابعاد درد است. بررسی‌ها نشان داده است، کسانی که وضع اجتماعی با ثبات‌تر و تحصیلات بالاتری دارند، در مقایسه با دیگران درکشان نسبت به مساله درد متفاوت‌تر است. همچنین مساله درد می‌تواند وضع اجتماعی فرد را تحت تاثیر قرار دهد.

یکی دیگر از ابعاد درد، مساله اقتصادی آن است. مسلما افرادی که از رفاه مالی برخوردارند، بیش از دیگران می‌توانند برای درمان خود راهکارهای مختلفی را به کار برند و از مراکز درمانی بیشتری نیز بهره ببرند.

نوید ابوالاحرار - فوق تخصص کنترل درد دانشگاه علوم پزشکی تهران